کلمه حجاب به طور مشخص حدود 7 بار در قرآن کریم به کار رفته است و معنای مشترک همه آنها مانع و حائل است،اما حجاب به معنای خاص آن ، که مورد بحث ماست، حقیقتی دیگر است که ریشه در وجود شناختی و روانشناختی دارد و به عنوان یک میل و گرایش در وجود زن نهاده شده است. این میل و گرایش در ادیان و مذاهب مختلف به صور و اشکان گوناگون خودنمایی کرده است. در قرآن کریم ، دو آیه درباره رفتار و پوشش زنان به صراحت سخن گفته است:

(( و قل للمومنات یغضضن من ابصارهن و یحفظن فروجهن و لایبدین زینتهن الا ما ظهر منها ولیضربن بخمرهن علی جیوبهن)) النور ، 31

یعنی ای پیامبر به زنان مومن بگو دیدگان خود را فروافکنند و عفت پیشه ساخته ، دامن خود را از بیگانگان بپوشانند و زیور خویش را جزبرای شوهران و سایر محارم آشکار نکنند.

((یا ایها النبی قل لازواجک و بناتک و نساء المومنین یدنین علیهن من جلابیهن ذلک ادنی ان یعرفن فلا یوذین و کان الله غفوراً رحیماً)) الاحزاب ، 59 . یعنی ای پیامبر به زنان و دخترانت و به زنان مومن بگو :پوشش های خود را به خود فروتر گیرند؛ این برای آنکه شناخته و اذیت نشوند نزدیک تر است و خداوند آمرزنده و مهربان است .

تحدید واژه های کلیدی

بی شک منابع دینی دارای اصطلاحات خاصی است که باید آنها را از نظر لغوی و عرفی روشن کرد . در صورتی که این معانی روشن گردد ، به وضوح مفاهیم و مراد آیات کمک شایانی خواهد کرد. در اینجا دو واژه خمار و جلباب که در قرآن به این دو اشاره شده را بررسی می کنیم:

معنای اصطلاحی و عرفی خمار : خمار در اصطلاح و عرف ، چیزی است که زن سر و سینه خود را با آن می پوشاند.  برخی خمار را مقنعه دانسته اند که زن با افکندن بر سر و گریبان ، مو و گوشواره خود را می پوشاند.خمار به مقنعه نیز تفسیر شده است و گفته اند :وجه تسمیه مقنعه به خمار بدین سبب است که سر با آن پوشیده می شود.

تحلیل مفهوم جلباب:جلباب از ریشه جلب است . برای جلباب معانی گوناگونی ذکر کرده اند از جمله :

1- چیزی که شیی را می پوشاند (ابن فارس ،ماده جلب)

2- هر لباسی که سراسر بدن را در برگیرد و بپوشاند ؛ هر جامه ای که تمام بدن را بپوشاند و از بالا تا پایین را فرا گیرد.

تحلیل اندازه جلباب

همه مآخذ در این که جلباب پوششی بزرگ بوده است و همه بدن زن را فرا گرفته ، اتفاق نظردارند ، ولی درباره اندازه جلباب دیدگاهها بر سه گونه است:

دیدگاه اول : جلباب پوششی فراگیر بوده و از بالای سر تا پایین پا را میپوشانده و بر رویسر قرار می گرفته است ، نه روی شانه ها .

دیدگاه دوم:جلباب پوششی بوده است بزرگ تر از خمار و کوچک تر از رداء ؛ یعنی تقریباً تا زانوها را می پوشانده است.بر این اساس جلباب چیزی بوده است غیر از خمار . چنانکه بیان شد خمار، سرانداز و مقنعه بوده و سر و گردن را می پوشانده.  دیدگاه سوم: برخی جلباب را همان خمار یا مقنعه دانسته اند.

رنگ جلباب:تردیدی نیست که برخی رنگ ها دیده ها را خیره می سازد و پاره ای دیگر نگاهها را از خود می رهاند . شواهد لغوی موید و بیان گر رنگ مشکی برای جلباب است. بسیاری از کتاب های لغوی هنگام بحث از جلب بر ریشه جلباب تصریح کرده اند که یکی از معانی جلب سیاهی است .

 مقایسه جلباب قرآنی و چادر: چادر واژه ای است پهلوی و به معنای پارچه ای است که زنان برای پوشانیدن چهره و دست ها و سایر البسه بر روی همه لباس های خود می پوشند .چادر گرچه از نظر شکل و نوع پارچه و مدل دوخت در طول تاریخ و در جوامع مختلف به تناسب وضع زمان و مکان دچار تغییر و دگرگونی شده و مصادیق گوناگون یافته است، اما از نظر اندازه و کارکرد ، پوششی بزرگ است که سرتاسر بدن و لباس های دیگر بانوان را می پوشاند. با اندک تاملی در تحلیل معنایی چادر می توان گفت: چادر دارای چند مولفه اصلی است: 1 – اندازه چادر: پوشش وسیع که سراسرقامت زن را می پوشاند.

2- کارکرد و کیفیت پوشش:چادر به گونه ای است که از بالای سر پوشیده شده و لباسهای دیگر را ازبالای سر تا قدم ها می پوشاند، و هیچ حجاب دیگری نمی تواند چنین پوششی را برای فرد داشته باشد.

3- رنگ چادر:گرچه به اقتضای شرایط محیطی گاه متفاوت است ، ولی معمولاً رنگ چادر بانوان در بیشتر کشورهای اسلامی به دلیل ملازمت بیشتر با وقار و متانت مشکی است. پس از مقایسه چادر و جلباب بر اساس مولفه های تشکیل دهنده آن آشکار می شود که این دو همخوانی و شباهت های بسیار نزدیکی با هم دارند.

منبع: صحیفه مبین نتیجه : حجاب در لغت به معنای پوشش است، ولی در اصطلاح دارای هدف و منظور خاصی است که برای رسیدن به آن باید مولفه ها و مشخصه هایی داشته باشد. زن به صرف پوشش نمی تواند با حجاب باشد. بنابراین هر حجابی پوشش است ولی هر پوششی حجاب نیست. روشن است که عالی ترین مرتبه حجاب که همان جلباب قرآنی است، بهترین هدف را برآورده می کند .جلباب قرآنی درصدد تحدید حجاب و نمایاندن حدّ و مرز آن است نشانه هایی که از جلباب ذکر شده ، با چادر منطبق است .